ناترازی انرژی

بحران انرژی پس از جنگ اوکراین، اروپا را وادار کرد یکی از بنیادی‌ترین بازنگری‌های راهبردی خود را رقم بزند؛ بازنگری‌ای که نه‌تنها وابستگی دیرینه به گاز روسیه را در هم شکست، بلکه ایالات متحده را به بازیگر محوری امنیت انرژی اروپا و یونان را از حاشیه به قلب معماری انرژی قاره سبز رساند. آنچه در ابتدا واکنشی اضطراری بود، اکنون به یک نظم پایدار ژئوپلتیکی تبدیل شده است.

اوپک‌پلاس در شرایطی که بازار جهانی نفت تحت‌تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی از اختلال در عرضه قرار دارد، تصمیم گرفت سطح تولید نفت را در ماه مارس بدون تغییر حفظ کند؛ تصمیمی که هم‌زمان با صعود قیمت نفت به بالاترین سطح شش‌ماه اخیر اتخاذ شد.

انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران آمار تولید ۹ ماهه سال ۱۴۰۴ زنجیره فولاد کشور را منتشر کرد که بر این اساس حجم تولید کل محصولات فولادی کشور نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱.۱ درصد رشد و حجم تولید محصولات میانی ۷.۴ درصد افزایش داشته است که بیانگر مدیریت بهینه فولادسازان در مقابله با محدودیت‌های انرژی است.

مدیرعامل شرکت توانیر ضمن تشریح ریشه‌های ناترازی برق در کشور، با تصریح این که سرکوب قیمت و سهم بالای یارانه انرژی، هم رشد مصرف را تشدید و هم منابع سرمایه‌گذاری صنعت برق را محدود کرده است، تاکید کرد: راه عبور پایدار از ناترازی؛ حرکت مرحله‌ای به سمت اصلاح الگوی مصرف، توسعه تابلوی برق آزاد و برق سبز، گواهی‌های صرفه‌جویی و کاهش نقش مستقیم دولت در خرید و فروش برق است.

تحولات اخیر جهانی از ونزوئلا تا اوکراین و از گرینلند تا خاورمیانه، نشانه‌هایی آشکار از شکل‌گیری نظمی تازه و خشن در سیاست بین‌الملل است؛ نظمی که آمریکا برای بازتولید هژمونی خود در قرن سیاسی جدید، آن را با بحران‌سازی، مداخله و بازطراحی مرزها پیش می‌برد و ایران را به‌عنوان یکی از اهداف محوری این پروژه، در معرض آزمونی سرنوشت‌ساز قرار داده است.

با تشدید ناترازی گاز در فصل سرما و افت فشار میدان گازی پارس جنوبی، اجرای پروژه فشارافزایی این میدان به یکی از حیاتی‌ترین نیازهای صنعت انرژی کشور تبدیل شده است؛ پروژه‌ای ۱۷ میلیارد دلاری که با وجود امضای قراردادهای بزرگ، هنوز از مرحله مطالعات فراتر نرفته و به گفته عضو کمیسیون انرژی مجلس، کمبود منابع مالی، نبود دانش فنی کامل و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها آن را در بن‌بست قرار داده است.

بررسی ارقام لایحه بودجه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد دولت با نگاهی محتاطانه به بازار جهانی نفت، کاهش چشمگیری در سهم درآمدهای نفتی بودجه در نظر گرفته است. به گفته سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی، اگرچه صادرات روزانه نفت حدود یک میلیون بشکه برآورد شده، اما تخفیف‌های اجباری و مازاد عرضه جهانی می‌تواند قیمت نفت ایران را حتی به کمتر از ۵۰ دلار در هر بشکه برساند.

با تشدید مصرف گاز در فصل سرد، ناترازی گاز ایران وارد مرحله‌ای تازه و نگران‌کننده شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد کسری گاز کشور نسبت به زمستان گذشته حدود ۷۴ درصد افزایش یافته و عملاً به حدود دو برابر رسیده است. این ناترازی نه‌تنها صنایع بزرگ و تولید برق را با محدودیت جدی مواجه کرده، بلکه جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در بازار انرژی منطقه و جهان را نیز تضعیف کرده است.

آیا می‌توان ارزش نفت خامی را که طبق قانون «ملی» است، به‌عنوان یارانه پرداختی دولت به مردم محاسبه کرد؟ بحث یارانه بنزین بار دیگر به یکی از محورهای اصلی مناقشه اقتصادی و سیاسی کشور تبدیل شده است. اظهارات اخیر رئیس‌جمهوری درباره پرداخت «ماهانه هشت میلیون تومان یارانه به هر خودرو» نه‌تنها واکنش‌های گسترده‌ای در افکار عمومی برانگیخت، بلکه پرسش‌های بنیادینی را درباره ماهیت یارانه، نحوه محاسبه قیمت بنزین و جایگاه «نفت ملی» در این محاسبات مطرح کرد. آیا اساساً می‌توان نفت خامی را که طبق قانون ملی است، به‌عنوان هزینه‌ای از مردم دریافت و آن را یارانه تلقی کرد؟

عضویت ایران در بریکس که زمانی به‌عنوان نشانه‌ای از خروج تهران از انزوای بین‌المللی تبلیغ می‌شد، اکنون بیش از آنکه دستاوردی اقتصادی به همراه داشته باشد، به پوششی سیاسی محدود شده است؛ پوششی که نه تحریم‌ها را خنثی می‌کند و نه توازن قدرت را به نفع ایران تغییر می‌دهد.

افزایش قیمت بنزین بارها در ایران اتفاق افتاده، اما فقط در مقاطعی به اعتراض‌های گسترده انجامیده است. چرا افزایش هشت‌برابری قیمت بنزین در دولت خاتمی بدون واکنش اجتماعی گذشت، اما در سال ۱۳۹۸ به یکی از پرهزینه‌ترین اعتراض‌های تاریخ معاصر ایران انجامید؟ عباس عبدی ریشه پاسخ را نه در قیمت بنزین، بلکه در اعتماد عمومی، تورم و شکاف میان مردم و حاکمیت می‌داند.

عرضه بنزین با نرخ سوم از بامداد امروز در سراسر کشور آغاز شد. براساس این طرح سهمیه‌های ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۱۰۰ لیتری با نرخ ۳ هزار تومان بدون تغییر باقی مانده و بنزین دریافتی از کارت‌های آزاد جایگاه‌ها با قیمت ۵ هزار تومان عرضه می‌شود.

مدیرعامل شرکت توانیر با هشدار درباره رشد انفجاری تقاضای برق در کشور تأکید کرد: اصلاح قیمت‌گذاری، توسعه بهینه‌سازی و مشارکت مردم سه ستون اصلی عبور از ناترازی برق هستند و بدون آنها، هیچ طرح توسعه‌ای با هزاران مگاوات ظرفیت جدید پاسخگوی رشد مصرف نخواهد بود.

مدیرعامل شرکت توانیر در تشریح سناریوی دولت چهاردهم برای برطرف‌کردن ناترازی برق اعلام کرد: با تأمین منابع مالی برای اجرای احداث واحدهای بخار سیکل ترکیبی، توسعه تجدیدپذیرها و هوشمندسازی شبکه، امکان رفع ناترازی برق تا برنامه هفتم پیشرفت فراهم خواهد شد.

مدیرعامل شرکت توانیر، در چهارمین رویداد انرژی در مشهد با تشریح ریشه‌های ناترازی برق و راهبردهای صنعت برای مقابله با رشد مصرف، اعلام کرد: مجموعه‌ای از اقدامات گسترده شامل توسعه ۱۱ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر، ارتقای ۳۵۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی، نوسازی شبکه، مدیریت مصرف و هوشمندسازی، زمینه کاهش ناترازی و افزایش پایداری شبکه برق کشور را فراهم خواهد کرد.

وزیر نفت اعلام کرد مازاد تولید ناشی از «طرح ضربتی افزایش ۲۵۰ هزار بشکه‌ای نفت» به‌عنوان یکی از پایه‌های درآمدی دولت در بودجه ۱۴۰۵ لحاظ خواهد شد. او تأکید کرد این طرح با اتکا به منابع صندوق توسعه ملی در حال پیشرفت است و می‌تواند نقش مهمی در تقویت صادرات و تأمین ارز ایفا کند.

یک کارشناس اقتصادی با تأکید بر لزوم اصلاح ساختار بودجه و نظام مالیاتی، از کاهش هزینه‌ها، بهبود روابط تجاری خارجی، و توسعه منابع مالی به‌عنوان سه شرط ضروری برای رفع ناترازی بودجه دولت در سال ۱۴۰۵ یاد کرد. او همچنین هشدار داد که در صورت عدم اصلاحات، کسری بودجه در سال آینده اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.