بازار جهانی نفت در هفته گذشته ابتدا با شوک حمله به زیرساختهای انرژی عربستان تا مرز ۱۰۸ دلار پیش رفت، اما با انتشار خبرهایی از احیای بخشی از ظرفیت خط لوله شرق به غرب و استفاده ریاض از مسیرهای جایگزین، بخشی از ریسک عرضه تخلیه شد؛ با این حال، ادامه اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز قیمت نفت را همچنان بالای ۱۰۰ دلار نگه داشت.
تنگه هرمز در ظاهر آرامتر شده، اما پشت این آرامش شکننده، یک بنبست راهبردی میان تهران و واشنگتن در جریان است؛ دنی سیترنوویچ، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، معتقد است آمریکا در مدیریت پیامدهای بحران دست بالا را پیدا کرده، اما هنوز به اهداف اصلی خود از رویارویی با ایران نرسیده است. از سوی دیگر، فشار اقتصادی فزاینده میتواند تهران را به این جمعبندی برساند که ادامه صبر، پرهزینهتر از تشدید تنش است.
بازده اوراق دولتی در اقتصادهای بزرگ جهان همزمان با جهش قیمت نفت، تشدید نگرانیهای تورمی و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی به بالاترین سطوح چند سال اخیر رسید؛ شرایطی که میتواند هزینه تأمین مالی دولتها و شرکتها را برای مدت طولانی بالا نگه دارد.
آلودگی نفتی سواحل جنوبی قشم و بخشهایی از جزیره هنگام بار دیگر شدت گرفته است؛ آلودگیای که به گفته سازمان حفاظت محیط زیست از سمت دریا وارد شده و پس از پاکسازی برخی مناطق، دوباره به ساحل بازگشته است. تاکنون حدود ۳.۲ هکتار از سواحل آلوده شده و در برخی نقاط نفت تا عمق ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتری بستر نفوذ کرده است. همزمان نگرانیها درباره آسیب به زیستگاه لاکپشتهای پوزهعقابی و جنگلهای حرا افزایش یافته است.
اقتصاد جهان در حالی به سمت انرژیهای پاک حرکت میکند که هنوز بخش بزرگی از حملونقل، صنایع سنگین و پتروشیمی به نفت و گاز وابسته است. در چنین شرایطی، اختلال طولانیمدت در تولید و صادرات نفت خلیج فارس یا بستهشدن مسیرهایی مانند تنگه هرمز میتواند بازار انرژی را با یکی از بزرگترین شوکهای عرضه در دهههای اخیر مواجه کند؛ شوکی که افزایش قیمت نفت، تورم، اختلال در تجارت جهانی و حتی تغییر دوباره ترکیب انرژی کشورها را به دنبال خواهد داشت.
بازار جهانی نفت در حال تجربه یک تغییر ساختاری است؛ تغییری که در آن دیگر تنها ظرفیت مازاد تولید عربستان سعودی تعیینکننده مسیر قیمتها نیست. انباشت گسترده ذخایر نفتی چین و استفاده هدفمند از آنها در زمان بحران، نشان داده است که مدیریت تقاضا از طریق ذخایر میتواند به همان اندازه مدیریت عرضه بر بازار اثرگذار باشد و موازنه سنتی قدرت در بازار نفت را دگرگون کند.
دریای جنوبی چین بار دیگر به یکی از کانونهای اصلی رقابت ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده است؛ پهنهای راهبردی که علاوه بر عبور بخش قابلتوجهی از تجارت جهانی، محل تلاقی منافع امنیتی، اقتصادی و نظامی چین، آمریکا و کشورهای منطقه است. همزمان با افزایش حضور قدرتهای فرامنطقهای و تشدید اختلافات ارضی، پکن این تحرکات را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی و منافع راهبردی خود میداند؛ موضوعی که میتواند بر معادلات امنیتی و اقتصادی آسیا و جهان تأثیر بگذارد.
بازار جهانی نفت در هفته گذشته بیش از هر چیز از تحولات ژئوپلیتیکی تاثیر پذیرفت. در حالی که افزایش تولید اوپکپلاس و رشد عرضه جهانی در ابتدای هفته فشار نزولی بر قیمتها وارد کرده بود، تشدید تنشها در خلیج فارس و نگرانی از اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز، مسیر بازار را تغییر داد و موجب شد نفت برنت و وستتگزاس اینترمدیت در پایان هفته رشد قابل توجهی را به ثبت برسانند.
تنشهای ژئوپلیتیکی دوباره بازار انرژی را ملتهب کرد
بازار جهانی نفت در آغاز معاملات هفته با افزایش قیمت مواجه شد؛ رشدی که در پی تشدید دوباره تنشها میان آمریکا و ایران و افزایش نااطمینانی نسبت به وضعیت امنیتی تنگه هرمز شکل گرفت. معاملهگران اکنون با نگرانی بیشتری تحولات منطقه را دنبال میکنند؛ چراکه هرگونه اختلال در این گذرگاه حیاتی میتواند تعادل عرضه جهانی را برهم بزند.
احیای کامل نفت و LNG پس از هرمز ماهها زمان میبرد
با آغاز روند بازگشایی تنگه هرمز پس از توافق آتشبس میان آمریکا و ایران، بازار جهانی انرژی وارد مرحلهای تازه از بازتنظیم شده است؛ مرحلهای که به گفته کارشناسان، بازگشت کامل آن به وضعیت عادی نهتنها سریع نخواهد بود، بلکه در بخش گاز طبیعی مایع (LNG) پیچیدگیهای بیشتری نسبت به نفت دارد.
بلومبرگ به نقل از جیپی مورگان گزارش داد که ذخایر نفتی جهان با شتابی کمسابقه در حال کاهش است و در صورت تداوم اختلالات عرضه در خلیج فارس، بازار انرژی ممکن است تا ماههای آینده به پایینترین سطح عملیاتی ذخایر خود برسد؛ وضعیتی که میتواند زمینهساز جهش قیمت نفت و تشدید فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی شود.
تشدید تنشهای خاورمیانه قیمتها را به مرز ۱۰۰ دلار نزدیک کرد
افزایش درگیریهای نظامی در خلیج فارس، تداوم ابهام در روند مذاکرات میان ایران و آمریکا و نگرانی از اختلال در مسیرهای حیاتی صادرات انرژی، بار دیگر بازار جهانی نفت را صعودی کرد؛ بهطوریکه بهای نفت برنت و وستتگزاس اینترمدیت در معاملات روز چهارشنبه بیش از یک درصد افزایش یافت.
رویترز در گزارشی خروج ناگهانی امارات از اوپک را ضربهای سنگین به سیاستهای نفتی عربستان دانست. این تصمیم که با هدف افزایش تولید نفت امارات اتخاذ شده، به عنوان تهدیدی برای جایگاه رهبری عربستان در اوپکپلاس در دوران بحرانهای تاریخی انرژی مطرح شده است.
تنشهای منطقهای و دیپلماسی، بازار را به بازی گرفتند
آخرین گزارشهای بازار نفت نشان میدهد که ریسکهای ژئوپلیتیکی در آبهای منطقه، به ویژه خلیج فارس و تنگه هرمز، همچنان موتور محرک اصلی نوسانات قیمتی بودهاند. از توقیف شناورها و تحریمهای آمریکا گرفته تا دیدارهای دیپلماتیک، هر کدام نقشی در بالا و پایین رفتن بهای طلای سیاه ایفا کردند.
برآوردها نشان میدهد حجم یارانه پنهان انرژی در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۱۱ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی سنگین که حاصل فاصله عمیق میان قیمت داخلی حاملهای انرژی و نرخهای مرجع جهانی است. این شکاف قیمتی که سالها تداوم یافته، اکنون به یکی از پرهزینهترین تعهدات مالی دولت تبدیل شده و پایداری بودجه، عدالت توزیعی و تعادل در بخش انرژی را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
همزمان با تشدید رقابت میان تهران و مسکو برای حفظ سهم بازار در چین، گزارش تازه مؤسسه تحلیلی Kpler نشان میدهد نفت ایران با تخفیفی حدود ۱۰.۵ دلار پایینتر از شاخص Brent crude به فروش میرسد؛ رقمی که بیانگر فشار مضاعف بر درآمدهای نفتی کشور است.
مدیرکل پیشین امور خزر و آسیای میانه وزارت نفت با طرح ادعاهایی درباره فعالیت «تراستیهای نفتی» اعلام کرد رقم ارزی که به کشور بازنگشته، بیش از ۱۱ میلیارد دلار برآورد میشود. به گفته او، شکلگیری ساختارهای غیرشفاف، ورود نهادهای غیرمتخصص و تضعیف بدنه کارشناسی صنعت نفت، زمینه بروز فساد ساختاری و شکلگیری شبکههای واسطهای در فروش نفت را فراهم کرده است.
با وجود آنکه فلرسوزی دستکم سه دهه است بهعنوان یکی از چالشهای جدی صنعت انرژی ایران شناخته میشود، همچنان روزانه دهها میلیون مترمکعب گاز همراه در مشعلها میسوزد. کارشناسان میگویند نه کمبود فناوری، بلکه اختلاف بر سر قیمتگذاری گازی که در حال سوختن است و نگاه دولت به ماهیت «انفال» بودن آن، مهمترین مانع جمعآوری فلرها بوده است.