صادرات نفت

بازار جهانی نفت در آغاز معاملات هفته با افزایش قیمت مواجه شد؛ رشدی که در پی تشدید دوباره تنش‌ها میان آمریکا و ایران و افزایش نااطمینانی نسبت به وضعیت امنیتی تنگه هرمز شکل گرفت. معامله‌گران اکنون با نگرانی بیشتری تحولات منطقه را دنبال می‌کنند؛ چراکه هرگونه اختلال در این گذرگاه حیاتی می‌تواند تعادل عرضه جهانی را برهم بزند.

با انتشار خبر توافق میان ایران و آمریکا و اعلام بازگشایی تنگه هرمز، بازارهای جهانی نفت واکنشی فوری نشان دادند؛ به‌طوری‌که قیمت نفت برنت بیش از ۴.۵ درصد و نفت وست‌تگزاس بیش از ۵ درصد کاهش یافت. با این حال، تحلیلگران معتقدند افت قیمت‌ها به معنای پایان بحران نیست و شوک ناشی از اختلال طولانی در یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های انرژی جهان، همچنان اثرات خود را بر اقتصاد جهانی حفظ خواهد کرد.

بلومبرگ به نقل از جی‌پی مورگان گزارش داد که ذخایر نفتی جهان با شتابی کم‌سابقه در حال کاهش است و در صورت تداوم اختلالات عرضه در خلیج فارس، بازار انرژی ممکن است تا ماه‌های آینده به پایین‌ترین سطح عملیاتی ذخایر خود برسد؛ وضعیتی که می‌تواند زمینه‌ساز جهش قیمت نفت و تشدید فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی شود.

اختلال طولانی‌مدت در تنگه هرمز و کاهش شدید صادرات فرآورده‌های نفتی خاورمیانه، بازار جهانی سوخت جت را با چالش جدی مواجه کرده است. اروپا که بخش عمده نیاز خود را از این منطقه تامین می‌کرد، اکنون با افت ذخایر و کمبود عرضه روبه‌رو شده و برای جبران این وضعیت به واردات بیشتر از آمریکا و کشورهای غرب آفریقا روی آورده است.

انسداد هرمز بازار را تکان داد، اما تغییر مسیرهای تجاری و استفاده از ذخایر، ضربه اولیه را خنثی کرد! با این حال، اگر تنش‌ها پایان نیابد، بازار با بحران جدیِ کمبود عرضه روبرو خواهد شد.

بهای نفت به دلیل پیش بینی تداوم مذاکرات ایران و آمریکا و از سرگیری صادرات نفت از طریق تنگه هرمز، در معاملات امروز کاهش یافت.

رئیس‌جمهوری در تداوم بازدید و نظارت ستادی، عملکرد دستگاه‌های کلیدی در حوزه‌های انرژی، تأمین منابع، خدمات زیربنایی و امنیت غذایی را ارزیابی و با صدور دستورات لازم، بر تقویت تاب‌آوری ملی و پایداری خدمات عمومی تأکید کرد.

هم‌زمان با اختلال در تردد دریایی تنگه هرمز، نشانه‌هایی از تغییر واحد پولی معاملات انرژی در این شاهراه حیاتی پس از 56 سال گزارش شده است؛ تحولی که برخی منابع آن را ضربه‌ای کم‌سابقه به سازوکار سنتی پترودلار توصیف می‌کنند.

در حالی که بازار جهانی نفت با مازاد عرضه روبه‌روست، تنش‌های فزاینده میان ایران و آمریکا می‌تواند به عاملی برای تقویت «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی» تبدیل شود؛ عاملی که دست اوپک‌پلاس را برای بازگرداندن تدریجی تولید بازتر می‌کند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد این ائتلاف بعید است واکنش مستقیمی به تنش‌ها نشان دهد، اما آماده است در صورت اختلال در عرضه ایران، با افزایش تولید، بازار را مدیریت کند.

برآوردها نشان می‌دهد حجم یارانه پنهان انرژی در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۱۱ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی سنگین که حاصل فاصله عمیق میان قیمت داخلی حامل‌های انرژی و نرخ‌های مرجع جهانی است. این شکاف قیمتی که سال‌ها تداوم یافته، اکنون به یکی از پرهزینه‌ترین تعهدات مالی دولت تبدیل شده و پایداری بودجه، عدالت توزیعی و تعادل در بخش انرژی را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.

همزمان با تشدید رقابت میان تهران و مسکو برای حفظ سهم بازار در چین، گزارش تازه مؤسسه تحلیلی Kpler نشان می‌دهد نفت ایران با تخفیفی حدود ۱۰.۵ دلار پایین‌تر از شاخص Brent crude به فروش می‌رسد؛ رقمی که بیانگر فشار مضاعف بر درآمدهای نفتی کشور است.

بازار جهانی نفت در هفته گذشته تحت تأثیر هم‌زمان افزایش تنش‌های سیاسی و نظامی میان ایران و آمریکا، نگرانی‌ها درباره امنیت عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، نوسانات مذاکرات دیپلماتیک و گمانه‌زنی‌ها درباره سیاست تولید ائتلاف اوپک‌پلاس، روندی صعودی را ثبت کرد. هرچند معاملات در ابتدای هفته با احتیاط دنبال شد، اما در نیمه دوم هفته، رشد ریسک‌های ژئوپلیتیکی و کاهش ذخایر نفت خام آمریکا موجب جهش محسوس قیمت‌ها شد و شاخص‌های اصلی نفت بیش از پنج درصد افزایش هفتگی را تجربه کردند.

مدیرکل پیشین امور خزر و آسیای میانه وزارت نفت با طرح ادعاهایی درباره فعالیت «تراستی‌های نفتی» اعلام کرد رقم ارزی که به کشور بازنگشته، بیش از ۱۱ میلیارد دلار برآورد می‌شود. به گفته او، شکل‌گیری ساختارهای غیرشفاف، ورود نهادهای غیرمتخصص و تضعیف بدنه کارشناسی صنعت نفت، زمینه بروز فساد ساختاری و شکل‌گیری شبکه‌های واسطه‌ای در فروش نفت را فراهم کرده است.

بازارهای مالی آسیا در حالی معاملات روز سه‌شنبه ۲۸ بهمن را با نوسان محدود و حجم پایین پشت سر گذاشتند که تعطیلات سال نوی قمری در بخش عمده‌ای از منطقه جریان دادوستد را کاهش داد. همزمان، آغاز دور تازه مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو موجب افزایش بهای نفت و تشدید حساسیت سرمایه‌گذاران جهانی نسبت به تحولات ژئوپلیتیکی شد.

بازار جهانی نفت در حالی زیر فشار مازاد عرضه و فضای نزولی معامله‌گران قرار دارد که تهدیدهای ژئوپولیتیک به‌ویژه احتمال تشدید تنش میان ایران و آمریکا، می‌تواند معادله را ناگهان بر هم بزند. در شرایطی که برنت ماه‌ها در محدوده‌ای محدود نوسان کرده، برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند وقوع یک درگیری گسترده در خاورمیانه قادر است قیمت‌ها را حتی تا مرز دو برابر شدن بالا ببرد.

مدیرعامل اسبق شرکت بازرگانی نفت ایران (نیکو) با طرح ادعاهایی تازه درباره سرنوشت میلیاردها دلار درآمد نفتی، از تغییر سازوکار بازگشت ارز در سال‌های اخیر، حذف تراستی‌های وابسته به وزارت نفت و شکل‌گیری شبکه‌ای از واسطه‌های بانکی سخن گفت که به گفته او، بخشی از منابع ارزی کشور را بازنگردانده‌اند؛ موضوعی که به گفته وی با هشدارهای مکرر همراه بوده اما به نتیجه نرسیده است.

در میانه تشدید جنگ تعرفه‌ای میان دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ، این پرسش جدی‌تر شده است که آیا پکن در یک معامله بزرگ با واشنگتن، از تجارت انرژی با تهران عقب‌نشینی خواهد کرد؟ بررسی داده‌های تجاری و ملاحظات ژئوپولیتیک نشان می‌دهد نفت ایران برای چین تنها یک «عدد» در تراز تجاری نیست، بلکه بخشی از معادله امنیت انرژی و رقابت راهبردی با آمریکاست.

دولت چهاردهم کار خود را در شرایطی آغاز کرد که صنعت نفت ایران زیر فشار هم‌زمان تحریم‌های هدفمند، ناترازی انرژی و فرسودگی زیرساخت‌ها قرار داشت؛ اما به‌جای تکرار مسیرهای گذشته، تلاش کرد با بازتعریف نقش نفت و گاز، این منابع را از یک ابزار درآمدی کوتاه‌مدت به اهرمی راهبردی برای امنیت انرژی و آینده اقتصاد ملی تبدیل کند.

تحولات اخیر جهانی از ونزوئلا تا اوکراین و از گرینلند تا خاورمیانه، نشانه‌هایی آشکار از شکل‌گیری نظمی تازه و خشن در سیاست بین‌الملل است؛ نظمی که آمریکا برای بازتولید هژمونی خود در قرن سیاسی جدید، آن را با بحران‌سازی، مداخله و بازطراحی مرزها پیش می‌برد و ایران را به‌عنوان یکی از اهداف محوری این پروژه، در معرض آزمونی سرنوشت‌ساز قرار داده است.

در حالی که این روزها آینده ونزوئلا پس از حمله و بازداشت نیکلاس مادورو توسط ایالات متحده در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، تحلیل دقیق‌تر از آنچه در پس‌زمینه این تحولات جریان دارد ضروری به نظر می‌رسد. آیا آنچه که اتفاق افتاده، تنها یک درگیری سیاسی است یا بازی‌های ژئوپولیتیکی پیچیده‌تر در این بحران نهفته است؟ در این مقاله به بررسی ریشه‌های بحران، نقش نفت و سیاست‌های داخلی ونزوئلا خواهیم پرداخت.