توسعه میادین نفتی

کاهش ظرفیت تولید گاز در پی آسیب‌های جنگی، تداوم ناترازی و افزایش نگرانی‌ها از تأمین سوخت در فصل سرد، زمستان پیش‌رو را به آزمونی جدی برای شبکه گاز کشور تبدیل کرده است. در شرایطی که ۱۱ استان در معرض تنش گازی قرار دارند و صنایع همچنان با خطر محدودیت مصرف مواجه‌اند، احیای واردات گاز از ترکمنستان و فعال‌سازی دیپلماسی انرژی با کشورهای همسایه می‌تواند بخشی از فشار بر شبکه داخلی را کاهش دهد. کارشناسان معتقدند حل اختلافات مالی با عشق‌آباد و استفاده از ظرفیت صادرات گاز به ترکیه، فرصتی برای تأمین پایدار گاز استان‌های شمالی فراهم می‌کند.

اختلال در عرضه نفت خاورمیانه و توقف جریان نفت ایران به چین، آسیب‌پذیری امنیت انرژی دومین اقتصاد بزرگ جهان را بیش از گذشته آشکار کرده است. پکن در واکنش به این شرایط، ضمن اتکا به ذخایر راهبردی و افزایش همکاری‌های نفتی با روسیه، شرکت‌های بزرگ انرژی خود را به توسعه اکتشاف و افزایش تولید داخلی نفت و گاز فراخوانده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد جنگ ایران، سیاست انرژی چین را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است؛ آبراهی که اختلال در آن می‌تواند صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس را محدود کند و هزینه حمل‌ونقل، بیمه و تأمین انرژی را در بازارهای جهانی افزایش دهد

در فاصله چند روز، محدودیت‌های تجاری در مرز ایران با پاکستان و بسته‌شدن گذرگاه مرزی الشیب در عراق، مسیرهای زمینی مبادلات ایران را در کانون توجه قرار داده است. هم‌زمان، گزارش‌هایی از فشار آمریکا بر کشورهای منطقه برای محدودکردن تجارت با ایران منتشر شده؛ تحولاتی که می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تأمین کالا و مبادلات انرژی را افزایش دهد. اما آیا با یک هماهنگی سیاسی برای محدودکردن مسیرهای تجاری ایران روبه‌رو هستیم، یا تصمیم‌های امنیتی و اجرایی دو کشور همسایه در این تحولات نقش اصلی دارند؟

بازار جهانی نفت این روزها نزدیک به بالاترین سطح ۵ ماه اخیر معامله می‌شود. نفت برنت روز دوشنبه ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ تا ۱۱۰٫۷۰ دلار در هر بشکه بالا رفت که بالاترین قیمت از ۲۰ مه ۲۰۲۶ است و با حدود ۱۰۹٫۵۵ دلار تسویه شد. در معاملات سه‌شنبه ۲۰ اکتبر نیز برنت حوالی ۱۱۰ دلار دست‌به‌دست می‌شد.

وزیر دفاع آلمان با تأکید بر ضرورت تقویت توان دریایی این کشور، از برنامه‌ریزی برای گسترش ناوگان، به‌کارگیری تسلیحات و سامانه‌های بدون سرنشین و استفاده از هوش مصنوعی خبر داد.

صرفه‌جویی انرژی در جهان وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ از استانداردهای سخت‌گیرانه برای لوازم خانگی و ساختمان‌ها تا نوسازی صنایع، توسعه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت هوشمند مصرف برق. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، نرخ بهبود بهره‌وری انرژی جهان در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱.۸ درصد رسیده است؛ رقمی بالاتر از سال قبل، اما همچنان پایین‌تر از مسیری که برای تحقق اهداف جهانی تا سال ۲۰۳۰ مورد نیاز است. تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که کاهش پایدار مصرف انرژی تنها با توصیه به مردم امکان‌پذیر نیست و به ترکیبی از فناوری، سرمایه‌گذاری، مقررات الزام‌آور و حمایت از مصرف‌کنندگان نیاز دارد.

قیمت نفت در هفته گذشته، زیر سایه تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی، اختلال در مسیرهای انتقال انرژی و نگرانی از آسیب به زیرساخت‌های نفتی، بار دیگر صعودی شد. اگرچه امید به افزایش عرضه گازوئیل روسیه و آزادسازی ذخایر راهبردی در روزهای ابتدایی هفته فشار کاهشی بر بازار وارد کرد، تشدید نگرانی‌ها درباره امنیت تأسیسات انرژی عربستان و محدودیت تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، مسیر قیمت‌ها را تغییر داد. در پایان هفته، نفت برنت با رشد ۴.۹ درصدی به ۱۰۹ دلار و ۸۶ سنت رسید و وست تگزاس اینترمدیت نیز با افزایش ۱۰.۴ درصدی، از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد.

بازارهای جهانی نفت و طلا در هفته منتهی به ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، در دو مسیر متفاوت حرکت کردند؛ تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی از اختلال در عرضه انرژی، قیمت نفت برنت را نزدیک به ۱۱۰ دلار در هر بشکه رساند، اما نگرانی از بازگشت فشارهای تورمی و احتمال افزایش نرخ بهره آمریکا، مانع رشد هفتگی طلا شد. در حالی که نفت برنت طی یک هفته نزدیک به پنج درصد افزایش قیمت را تجربه کرد، قراردادهای آتی طلا با افت ۰.۷ درصدی به کار خود پایان دادند.

نامه زینب قیصری، رئیس فراکسیون نظارت بر صنعت نفت مجلس، به حمید بورد درباره تغییرات مدیریتی در شرکت‌های زیرمجموعه وزارت نفت با واکنش‌هایی همراه شده است. محتوای این نامه نشان می‌دهد مطالبه مطرح‌شده بر کنترل و هماهنگی تغییر مدیران عامل و اعضای هیئت‌مدیره شرکت‌های تابعه در دوره سرپرستی متمرکز است؛ موضوعی که پس از تغییر رئیس هیئت‌مدیره هلدینگ سورینت اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست با انتقاد از نحوه توسعه مناطق نفت‌خیز خوزستان گفت سیاست‌های وزارت نفت در این مناطق نیازمند بازنگری است؛ چراکه به گفته او، با وجود عبور هزاران کیلومتر خط لوله و ایجاد ظرفیت‌های عظیم نفتی، بخش‌هایی از جوامع محلی همچنان از حداقل زیرساخت‌های توسعه‌ای برخوردارند.

بازار جهانی نفت هفته گذشته یکی از پرنوسان‌ترین هفته‌های خود را پشت سر گذاشت؛ جایی که حملات به زیرساخت‌های نفتی عربستان، قیمت برنت را دوباره به کانال ۱۰۵ دلار رساند، اما امید به افزایش عرضه و کاهش تنش‌ها میان آمریکا و ایران مانع از تثبیت این جهش شد. در پایان هفته نیز شکاف قیمت برنت و نفت آمریکا به بالاترین سطح چند ماه اخیر رسید و از تغییر جهت معامله‌گران در دو سوی بازار حکایت داشت.

بازارهای جهانی در هفته گذشته میان دو نیروی متضاد گرفتار بودند؛ از یک سو تنش‌های خاورمیانه و نگرانی از اختلال در عرضه نفت، از قیمت برنت حمایت کرد و از سوی دیگر امید به کاهش تنش‌ها و فشار سیاست‌های پولی آمریکا، نفت خام آمریکا و طلا را به مسیر نزولی کشاند. حاصل این کشمکش، رشد محدود برنت در برابر افت محسوس وست تگزاس اینترمدیت و کاهش بیش از دو درصدی طلا بود.

بازار جهانی نفت در هفته گذشته ابتدا با شوک حمله به زیرساخت‌های انرژی عربستان تا مرز ۱۰۸ دلار پیش رفت، اما با انتشار خبرهایی از احیای بخشی از ظرفیت خط لوله شرق به غرب و استفاده ریاض از مسیرهای جایگزین، بخشی از ریسک عرضه تخلیه شد؛ با این حال، ادامه اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز قیمت نفت را همچنان بالای ۱۰۰ دلار نگه داشت.

حمله به خط لوله شرق به غرب عربستان بار دیگر آسیب‌پذیری مسیرهای جایگزین تنگه هرمز را آشکار کرد؛ اما مجموعه پروژه‌های نفتی، ریلی و ترانزیتی منطقه نشان می‌دهد کشورهای خلیج فارس به دنبال یک مسیر واحد برای دور زدن هرمز نیستند و در حال ساخت شبکه‌ای چندلایه برای کاهش وابستگی به این گلوگاه انرژی هستند.

اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز، صادرکنندگان خاورمیانه را به توسعه مسیرهای جایگزین و واردکنندگان بزرگ انرژی را به جست‌وجوی منابع جدید واداشته است؛ روندی که در صورت تداوم جنگ می‌تواند به یک تغییر ساختاری در بازار جهانی نفت منجر شود؛ تغییری که امنیت مسیرهای انرژی را افزایش می‌دهد، اما هزینه انتقال نفت و در نهایت قیمت انرژی را بالا خواهد برد.

هفته گذشته برای آمریکا با تحولات مهمی در حوزه انرژی، سیاست خارجی و اقتصاد همراه بود؛ از توافق نفتی واشنگتن و کاراکاس و ادعای دونالد ترامپ درباره «بزرگ‌ترین قرارداد نفتی تاریخ جهان» گرفته تا رکوردشکنی قیمت گازوئیل، تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ اوکراین و اختلافات در اجلاس گروه ۲۰.

تنگه هرمز در ظاهر آرام‌تر شده، اما پشت این آرامش شکننده، یک بن‌بست راهبردی میان تهران و واشنگتن در جریان است؛ دنی سیترنوویچ، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، معتقد است آمریکا در مدیریت پیامدهای بحران دست بالا را پیدا کرده، اما هنوز به اهداف اصلی خود از رویارویی با ایران نرسیده است. از سوی دیگر، فشار اقتصادی فزاینده می‌تواند تهران را به این جمع‌بندی برساند که ادامه صبر، پرهزینه‌تر از تشدید تنش است.

بازار جهانی انرژی در حال تجربه یک تغییر مهم است؛ این‌بار نه کمبود نفت خام، بلکه محدودیت عرضه فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه گازوئیل، فشار اصلی را به بازار وارد کرده است. شکاف قیمتی گازوئیل آسیا در برابر نفت خام دبی به بیش از ۷۰ دلار در هر بشکه رسیده؛ سطحی که از تشدید کمبود سوخت در بازارهای جهانی حکایت دارد.