فرآورده های نفتی

چگونه پکن در جنگ ایران و آمریکا سقف قیمت نفت را پایین آورد و دست ایران را در بازار بست؟

اقتصاد جهان در حالی به سمت انرژی‌های پاک حرکت می‌کند که هنوز بخش بزرگی از حمل‌ونقل، صنایع سنگین و پتروشیمی به نفت و گاز وابسته است. در چنین شرایطی، اختلال طولانی‌مدت در تولید و صادرات نفت خلیج فارس یا بسته‌شدن مسیرهایی مانند تنگه هرمز می‌تواند بازار انرژی را با یکی از بزرگ‌ترین شوک‌های عرضه در دهه‌های اخیر مواجه کند؛ شوکی که افزایش قیمت نفت، تورم، اختلال در تجارت جهانی و حتی تغییر دوباره ترکیب انرژی کشورها را به دنبال خواهد داشت.

بازار جهانی نفت دیگر فقط به تراز عرضه و تقاضا واکنش نشان نمی‌دهد. آنچه این روزها قیمت هر بشکه نفت را بالا و پایین می‌کند، بیش از هر چیز سطح بی‌اعتمادی به آینده امنیت خاورمیانه است. هر خبر از تنگه هرمز، هر تهدید نظامی و هر نشانه‌ای از دیپلماسی، تنها برای چند ساعت مسیر بازار را تغییر می‌دهد و سپس جای خود را به تردید تازه‌ای می‌دهد. در چنین فضایی، ریسک دیگر یک عامل موقت نیست؛ به بخشی از قیمت نفت تبدیل شده است.

دریای جنوبی چین بار دیگر به یکی از کانون‌های اصلی رقابت ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده است؛ پهنه‌ای راهبردی که علاوه بر عبور بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی، محل تلاقی منافع امنیتی، اقتصادی و نظامی چین، آمریکا و کشورهای منطقه است. همزمان با افزایش حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای و تشدید اختلافات ارضی، پکن این تحرکات را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی و منافع راهبردی خود می‌داند؛ موضوعی که می‌تواند بر معادلات امنیتی و اقتصادی آسیا و جهان تأثیر بگذارد.

بازار جهانی نفت در هفته گذشته بیش از هر چیز از تحولات ژئوپلیتیکی تاثیر پذیرفت. در حالی که افزایش تولید اوپک‌پلاس و رشد عرضه جهانی در ابتدای هفته فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد کرده بود، تشدید تنش‌ها در خلیج فارس و نگرانی از اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، مسیر بازار را تغییر داد و موجب شد نفت برنت و وست‌تگزاس اینترمدیت در پایان هفته رشد قابل توجهی را به ثبت برسانند.

علی‌اکبر پورابراهیم، مدیر جنجالی و باسابقه حوزه تجارت نفت، با حکم حمید بورد، معاون وزیر نفت، بار دیگر به سمت سرپرستی شرکت بازرگانی نفت ایران (NICO) منصوب شد.

با آغاز روند بازگشایی تنگه هرمز پس از توافق آتش‌بس میان آمریکا و ایران، بازار جهانی انرژی وارد مرحله‌ای تازه از بازتنظیم شده است؛ مرحله‌ای که به گفته کارشناسان، بازگشت کامل آن به وضعیت عادی نه‌تنها سریع نخواهد بود، بلکه در بخش گاز طبیعی مایع (LNG) پیچیدگی‌های بیشتری نسبت به نفت دارد.

بازار جهانی نفت هفته گذشته یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های خود در ماه‌های اخیر را پشت سر گذاشت؛ دوره‌ای که در آن هر تحول سیاسی و نظامی در منطقه، مستقیماً بر روند قیمت‌ها اثر گذاشت. از تشدید تنش‌های نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل گرفته تا گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال توافق میان تهران و واشنگتن، همگی باعث شدند نفت در مسیرهای متضاد حرکت کند و معامله‌گران با احتیاط بیشتری وارد بازار شوند.

بازار جهانی نفت در هفته گذشته تحت تاثیر مستقیم تحولات سیاسی و امنیتی خاورمیانه نوسانات قابل‌توجهی را تجربه کرد. تشدید تنش‌ها میان ایران، آمریکا، اسرائیل و حزب‌الله از یک سو و نگرانی‌ها درباره امنیت تنگه هرمز از سوی دیگر، قیمت نفت را در بیشتر روزهای هفته در سطوح بالا نگه داشت. با این حال، انتشار برخی اخبار درباره احتمال کاهش تنش‌ها و تداوم صادرات نفت کشورهای منطقه مانع از جهش بیشتر قیمت‌ها شد.

مدیرعامل اسبق شرکت بهینه سازی مصرف سوخت از امکان رفع بحران ناترازی بنزین در یک بازه زمانی 5 ساله خبر داد.

انسداد هرمز بازار را تکان داد، اما تغییر مسیرهای تجاری و استفاده از ذخایر، ضربه اولیه را خنثی کرد! با این حال، اگر تنش‌ها پایان نیابد، بازار با بحران جدیِ کمبود عرضه روبرو خواهد شد.

تحولات ناشی از انسداد تنگه هرمز، تمرکز بازار جهانی نفت را بر امنیت مسیرهای ترانزیت معطوف کرده است. اکنون مسئله دسترسی به کانال‌های انتقال نفت، به عاملی کلیدی تبدیل شده که می‌تواند در مقاطع بحرانی، جایگاه استراتژیک کشورها را در صحنه جهانی از یکدیگر متمایز کند.

نشریه معتبر اکونومیست با انتشار یک گزارش هشداردهنده، سکون فعلی بازار نفت را «آرامش قبل از طوفان» توصیف کرد. به گزارش این نشریه، توقف مذاکرات صلح ایران و آمریکا در کنار بزرگترین شوک عرضه تاریخ، بمب ساعتی را در بازار انرژی فعال کرده که می‌تواند در هفته‌های آینده قیمت نفت را به صورت مهارنشدنی به اوج برساند.

در پی تشدید تنش‌های میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران، اتحادیه آسه‌آن با ابراز نگرانی جدی از وضعیت موجود در خاورمیانه، خواستار صیانت از آزادی دریانوردی شد. رهبران این اتحادیه در نشست سال ۲۰۲۶، بر لزوم جلوگیری از وقوع درگیری‌های وسیع‌تر در منطقه تأکید کردند.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس از پیگیری جدی برای بازگشت ۱۸ میلیارد دلار ارز صادراتی خبر داد. این اقدام با هدف جبران خسارت‌های وارده به صنعت پتروشیمی و تأمین بودجه لازم برای توسعه صنایع پایین‌دستی در دستور کار قرار گرفته است.

در حالی که بازار جهانی نفت با مازاد عرضه روبه‌روست، تنش‌های فزاینده میان ایران و آمریکا می‌تواند به عاملی برای تقویت «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی» تبدیل شود؛ عاملی که دست اوپک‌پلاس را برای بازگرداندن تدریجی تولید بازتر می‌کند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد این ائتلاف بعید است واکنش مستقیمی به تنش‌ها نشان دهد، اما آماده است در صورت اختلال در عرضه ایران، با افزایش تولید، بازار را مدیریت کند.

همزمان با تشدید رقابت میان تهران و مسکو برای حفظ سهم بازار در چین، گزارش تازه مؤسسه تحلیلی Kpler نشان می‌دهد نفت ایران با تخفیفی حدود ۱۰.۵ دلار پایین‌تر از شاخص Brent crude به فروش می‌رسد؛ رقمی که بیانگر فشار مضاعف بر درآمدهای نفتی کشور است.

مدیرکل پیشین امور خزر و آسیای میانه وزارت نفت با طرح ادعاهایی درباره فعالیت «تراستی‌های نفتی» اعلام کرد رقم ارزی که به کشور بازنگشته، بیش از ۱۱ میلیارد دلار برآورد می‌شود. به گفته او، شکل‌گیری ساختارهای غیرشفاف، ورود نهادهای غیرمتخصص و تضعیف بدنه کارشناسی صنعت نفت، زمینه بروز فساد ساختاری و شکل‌گیری شبکه‌های واسطه‌ای در فروش نفت را فراهم کرده است.

بازار جهانی نفت در حالی زیر فشار مازاد عرضه و فضای نزولی معامله‌گران قرار دارد که تهدیدهای ژئوپولیتیک به‌ویژه احتمال تشدید تنش میان ایران و آمریکا، می‌تواند معادله را ناگهان بر هم بزند. در شرایطی که برنت ماه‌ها در محدوده‌ای محدود نوسان کرده، برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند وقوع یک درگیری گسترده در خاورمیانه قادر است قیمت‌ها را حتی تا مرز دو برابر شدن بالا ببرد.

در حالی‌که عربستان سعودی با حدود ۵۰ تا ۶۰ نفتکش بسیار بزرگ (VLCC) روزانه بیش از ۶ میلیون بشکه نفت صادر می‌کند، برآوردها از حضور ۱۵۰ تا ۱۷۰ نفتکش در شبکه موسوم به «ناوگان سایه» ایران حکایت دارد؛ ناوگانی که با وجود ظرفیت اسمی بالاتر، صادراتی به‌مراتب کمتر را پشتیبانی می‌کند. این شکاف آماری نشان می‌دهد تعداد کشتی‌ها الزاماً شاخص دقیقی برای سنجش مقیاس واقعی صادرات نیست.